Ý dĩ

 Vị thuốc ý dĩ là hạt của cây ý dĩ hay cây bo bo phơi hay sấy khô.

Trong những câu chuyện của ông cha ta về những năm đất nước chiến tranh đói kém, nồi cơm độn đầy khoai lang, Bo bo đã trở thành những kí ức khó phai mờ. Nhưng cũng nhờ những nồi cơm độn ấy, người dân ta mới sống sót để viết tiếp vào trang sử của dân tộc đến ngày hôm nay. Bo bo, – loại hạt độn cơm ngày ấy, ít ai biết rằng, bản thân nó cũng là một vị thuốc.

Cây Bo bo có nguồn gốc ở Đông Á và bán đảo Malaysia. Đây là loại cây lương thực phổ biến trên thế giới. Nó có mặt hầu hết ở các nước như Ấn Độ, Liên Xô, Trung Quốc, Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc,… và sau này là Việt Nam. Cây này du nhập vào nước ta với mục đích làm lương thực.

Ở nước ta, cây mọc hoang hoặc được trồng ở ven bờ nước, vườn, bãi, ruộng. Rải rác khắp các tỉnh ở đâu cũng có thể c ó. Tập trung nhiều ở các tỉnh Thanh Hóa, Lai Châu, Nghệ An, Hà Tĩnh.

Tác dụng dược lý của ý dĩ.

Nghiên cứu hiện đại cho thấy hạt ý dĩ có một số công dụng như:

Chống tăng sinh tế bào ung thư, chống dị ứng.

Ngăn chặn các dấu hiệu ban đầu trong quá trình ung thư ruột kết.

Có lợi cho sức khỏe tim mạch và đường ruột.

Có tác dụng làm giảm lipid máu và chống oxy hóa.

Một số chất benzoxazinone trong hạt này thể hiện hoạt động chống viêm.

Chiết xuất hạt ý dĩ có hiệu quả chống nhiễm virus.

Có thể sử dụng hạt ý dĩ làm thực phẩm trị liệu cho bệnh nhân đái tháo đường, béo phì và chống dị ứng.

Công dụng của ý dĩ theo y học cổ truyền. Theo y học cổ truyền, ý dĩ là vị thuốc có,

Tính vị: ngọt, nhạt, hơi hàn. Quy kinh tỳ, vị, phế.

Tác dụng: lợi niệu thấm thấp, kiện tỳ, trừ tý, thanh nhiệt bài nùng.

Chỉ định:

Chứng tiểu tiện bất lợi, thuỷ thũng, bụng trướng, ăn ít, tiết tả do tỳ hư thấp thịnh thường dùng với phục linh, bạch truật, hoàng kỳ.

Điều trị thấp nhiệt lâm chứng có thể dùng ý dĩ nhân sắc uống.

Chứng phong thấp, đau mình mẩy, phát sốt thường dùng với ma hoàng, hạnh nhân, cam  thảo như bài ma hạnh ý cam  thang.

Điều trị phong thấp lâu ngày, cân mạch co rút, dùng ý dĩ nhân nấu cháo ăn như bài ý dĩ nhân chúc.

Điều trị thấp tà nhiệt thịnh, uẩn kết ở kinh lạc thường dùng với hoạt thạch, liên kiều như bài tuyên tý thang.

Điều trị viêm phổi, đau tức ngực sườn, ho nhiều đàm thường dùng với đông qua nhân, đào nhân, vĩ kinh như bài vĩ kinh thang.

Điều trị viêm đại tràng thường dùng với phụ tử, bại tương thảo, đan bì như bài phụ tử ý dĩ bại tương tán.

Hạt ý dĩ còn được xem là thứ thuốc bổ và bồi dưỡng cơ thể tốt: Bổ sức cho người già, trẻ em. Lợi sữa cho phụ nữ sau sinh.

Ngoài ra hạt ý dĩ còn có thể trừ mủ, tiêu viêm nên có thể chữa abces phổi, làm tiêu mủ vết thương.

Bột nghiền từ hạt Bo bo còn có thể dùng làm mặt nạ đắp mặt giúp làm trắng da, liền sẹo.

 Kiêng kỵ.

Sách Bản Thảo Kinh Sơ: Người bị táo bón, hơi thở ngắn, hàn nhập vào gân, Tỳ hư không có thấp không nên dùng.

Sách Đắc Phối Bản Thảo: Thận thủy bất túc, Tỳ âm bất túc, khí hư hạ hãm, có thai không dùng.

Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách: Tân dịch khô, táo bón, có thai nên kiêng dùng.