Xuyên khung

 Xuyên khung có nhiều tên gọi khác nhau như dược cần, tây khung, khung cùng, xà ty thảo… thuộc họ Hoa tán.

Một số tài liệu phân tích tên gọi của xuyên khung: “Xuyên” là tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc), “khung” là cao, “cùng” là chỗ cuối cùng. Do đó, vị thuốc có xu hướng chuyên trị các chứng thuộc phần trên cơ thể.

Hiện nay, xuyên khung di thực khắp thế giới, có thể bắt gặp ở Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản… Tại Việt Nam, cây phổ biến ở khu vực khí hậu mát mẻ như Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu…

Bộ phận làm thuốc là phần thân rễ (Radix Ligustici Wallichii). Lựa chọn phần củ to, chắc, nặng, có vỏ ngoài đen vàng, khi thái ra bên trong màu vàng trắng.

Có nhiều cách thức bào chế khác nhau,

§  Theo kinh nghiệm Việt Nam, sau khi rửa sạch củ thì ủ 2-3 ngày cho mềm. Tiếp theo, thái lát mỏng 1-2 mm, rồi làm khô bằng cách phơi nắng hoặc sấy lửa nhỏ ở nhiệt độ 40-50 độ C. Lúc dùng thì sao qua cho thơm hoặc tẩm rượu để qua đêm rồi mới sao.

Thành phần

Xuyên khung là vị thuốc có nhiều hoạt chất giá trị, đa dạng như: Alkaloid dễ bay hơi, acid ferulic, saponin, tinh dầu (1-2%), … Cùng nhiều hợp chất thực vật khác.

Tác dụng của xuyên khung theo y học hiện đại.

1. Kháng khuẩn và chống lại sự sinh trưởng của nấm

Nghiên cứu trong ống nghiệm đã chứng minh xuyên khung có các hợp chất hoạt động như “kẻ thù” đối với vi khuẩn. Trong đó, vị thuốc này có tác dụng chống lại các loại vi khuẩn gây bệnh như Pseudomonas aeruginosa, Shigella sonnei, Salmonella typhi và Vibrio cholera.

Hơn thế, bước đầu thực nghiệm ghi nhận thảo dược này có tiềm năng chữa bệnh nhiễm trùng do nấm. Thông qua sử dụng chúng dưới dạng bôi, uống mà phá vỡ thành tế bào, ức chế nấm sinh trưởng.

2. Hỗ trợ hệ tuần hoàn

Cải thiện tuần hoàn Não

Ligusticum wallichii được xác nhận là có khả năng cải thiện lưu lượng và vận tốc máu não. Điều này giúp giảm sức cản động mạch ngoại vi, ức chế hình thành huyết khối… Từ đó hạn chế nguy cơ thiếu máu cục bộ, đột quỵ…⁴

 Cải thiện tuần hoàn Tim

Thử nghiệm lâm sàng cao xuyên khung trong điều trị bệnh động mạch vành cho thấy chúng có khả năng ức chế sự kết tập tiểu cầu và tổng hợp thromboxan. Ngoài ra, chiết xuất từ thảo dược này còn cải thiện phân suất tống máu thất trái, hạn chế tình trạng thiếu oxy và ức chế sự biểu hiện của IL-1β trong cơ tim.

Mạch máu ngoại vi và huyết áp

Tinh dầu của xuyên khung có tác dụng trực tiếp lên cơ trơn mạch máu gây giãn mạch, thậm chí một số dữ liệu bước đầu còn ghi nhận khả năng hạ huyết áp ở động vật. Điều này mở ra hứa hẹn trong tương lai về điều trị cao huyết áp ở người.

Bên cạnh đó, trong thử nghiệm trên máu người chứng minh rễ xuyên khung có tác dụng chống đông máu, ức chế giai đoạn đông máu nội sinh, ngoại sinh và tạo fibrin.

3. An thần

Theo Thụ Thượng Sư Thọ (1933), Xuyên khung có khả năng trấn tĩnh hệ thần kinh trung ương ở chuột. Ngoài ra, các thí nghiệm cũng ghi nhận vị thuốc làm tăng công dụng của thuốc an thần Natri Barbital, đối kháng với cafein – chất làm hưng phấn thần kinh.

 * Theo Y học cổ truyền

Tính vị: cay, ấm. Quy kinh can – đởm – tâm bào.

Tác dụng: hoạt huyết hành khí – khứ phong chỉ thống.

Chỉ định:

Điều trị chứng đau do huyết ứ khí trệ: điều trị phụ nữ kinh nguyệt không đều, đau bụng sau đẻ thường dùng cùng với đương quy, đào nhân, hương phụ.

 Điều trị bế kinh, đau bụng kinh thường dùng cùng với xích thược, đào ngân như bài Huyết phủ trục ứ thang.

Nếu hàn ngưng huyết ứ thường dùng cùng quế nhục đương quy như bài ôn kinh thang.

Điều trị can uất khí trệ, ngực sườn đau tức thường dùng cùng sài hồ, bạch thược, hương phụ như bài Sài hồ sơ can ẩm.

Nếu tâm mạch ứ trệ, đau tức vùng trước tim thường dùng cùng đan sâm, quế chi, đàn hương.

Điều trị chứng đau đầu, vô luận là phong hàn, phong thấp, phong nhiệt, huyết hư, huyết ứ đều có thể dùng.

Điều trị phong thấp tý chứng, tứ chi tê đau, xuyên khung có tác dụng khứ phong – hoạt huyết – chỉ thống thường dùng cùng đc hoạt, quế chi, phòng phong. Gần đây còn dùng điều trị chứng thiếu máu não cấp tính, đau thần kinh tam thoa, thần kinh tọa.

Chú ý: Thận trọng dùng khi âm hư hoả vượng, nhiều mồ hôi, kinh nguyệt quá nhiều.

 

Tương tác

§  Theo Bản thảo kinh tập chú, Xuyên khung hợp với Bạch chỉ vì khả năng dẫn thuốc.

§  Kiêng kỵ khi phối hợp: Nên câ nhắc khi sử dụng kết hợp với một số vị thuốc như Hoàng liên, Hoạt thạch, Tiêu thạch, Lê lô…

1000 

• Lưu ý thông tin về dược liệu chỉ mang tính chất tham khảo
• Chúng tôi không bán lẻ các vị thuốc