Xích thược

 

Theo tài liệu, xích thược là dược liệu từ rễ cây phơi khô của 3 loài thược dược, họ Hoàng liên. Chúng cùng chi với loài bạch thược, mẫu đơn… có nguồn gốc từ vùng Đông Á như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản. Đây là loài cây ưa sáng và ưa khí hậu ẩm mát của vùng nhiệt đới núi cao và ôn đới ấm.

Thành phần hóa học của xích thược.

Theo Giáo sư Đỗ Tất Lợi, xích thược bao gồm thành phần tinh bột, tannin, nhựa, chất nhầy, chất đường, sắc tố và acid benzoic. Trong đó tỉ lệ acid benzoic thấp hơn ở bạch thược.

Rễ xích thược chứa thành phần chủ yếu là paeoniflorin, với tỷ lệ không dưới 2%.

Tác dụng của Xích thược theo Y học hiện đại.

1. Tác động lên hệ tim mạch.

Một số tác động của các chiết xuất từ xích thược đối với hệ tim mạch như:

Paeoniflorin có tác dụng gây giãn mạch ngoại biên, giảm huyết áp trên chuột lang.

Trong mô hình chuột nhồi máu cơ tim cấp tính, chiết xuất từ thảo dược này đóng một vai trò tích cực trong việc điều chỉnh các enzym tim, cytokine, stress oxy hóa, đông máu và apoptosis.

Nghiên cứu thực nghiệm khác cũng cho thấy paeoniflorin trong xích thược làm giảm chứng tim phì đại, xơ hóa tim và viêm, đồng thời cải thiện chức năng thất trái.

Năm 2015, có báo cáo kết quả chỉ ra rằng paeoniflorin trong xích thược có thể cải thiện chứng nhồi máu cơ tim bằng cách ức chế quá trình viêm và các con đường tín hiệu iNOS.

Như vậy, vị thuốc xích thược được kết luận là có thể cải thiện vi tuần hoàn, làm giãn mạch máu, ngăn ngừa thiếu máu cục bộ cơ tim và ngăn ngừa huyết khối. Những tác dụng này phù hợp với công hiệu hoạt huyết, hóa ứ của chúng trong các bài thuốc Đông y.

2. Bảo vệ gan.

Hiện tại, một vài nghiên cứu nhận định về tiềm năng khả quan trong bảo vệ gan của xích thược. Cơ chế này có liên quan đến việc ức chế các phản ứng viêm và chống lại tổn thương oxy hóa từ các gốc tự do. Theo đó, có 3 thành phần hóa học trong xích thược có hoạt động bảo vệ gan nổi bật đó là paeoniflorin, ethyl palmitate và ethyl linoleate.

3. Chống viêm

Theo tài liệu, các thành phần hóa học của xích thược có tác dụng chống viêm chủ yếu là paeoniflorin và paeonol. Đặc biệt, paeoniflorin thúc đẩy sự điều hòa các chất trung gian gây viêm từ đó hạn chế tình trạng khó chịu này. Ngoài ra, một số ý kiến còn cho rằng, những hoạt chất có thể giảm sự thâm nhập bạch cầu trung tính và hạn chế các cytokine gây viêm.

Tác dụng của Xích thược theo y học cổ truyền. Theo y học cổ truyền, xích thược là vị thuốc có,

Tính vị:  đắng, hơi lạnh. Qui kinh can.

Tác dụng: thanh nhiệt lương huyết, tán ứ chỉ thống.

Chỉ định.

Chứng nhiệt nhập doanh huyết, ban chẩn, chảy máu cam thường dùng cùng với sinh địa, đan bì.

Chứng huyết nhiệt ứ trệ, bế kinh, thống kinh thường dùng cùng ích mẫu thảo, đan sâm, trạch lan. Điều trị huyết ứ gây hòn khối ở bụng, thường dùng cùng đan bì, đào nhân, quế chi như bài quế chi phục linh hoàn.

Điều trị vấp ngã gây bầm dập thường dùng cùng nhũ hương, một dược, huyết kiệt.

Điều trị mụn nhọt lở loét thường dùng cùng kim ngân hoa, liên kiều, chi tử.

Chứng đau mắt đỏ có màng che, thường dùng cùng cúc hoa, mộc tặc, hạ khô thảo.

Một số đối tượng sau nên cẩn thận khi dùng xích thược.

Người đang có huyết hư nhưng lại không bị ứ trệ.

Phụ nữ có thai và đang cho con bú.

Có tiền sử dị ứng với vị thuốc này.

Đau bụng dữ dội hoặc đau bụng đi ngoài do cảm hàn.

Vị thuốc xích thược không được dùng chung với lê lô (tương phản).