Khương hoạt

 Bộ phận sử dụng làm thuốc là rễ của cây khương hoạt.

Cây này hiện chưa có ở Việt Nam. Cây chủ yếu mọc ở Tứ Xuyên (Trung Quốc). Vào mùa thu, đào rễ về rửa sạch đất cát, phơi hay sấy khô.

Công dụng theo y học hiện đại.

Các hoạt chất chiết xuất từ Khương hoạt có nhiều công dụng như hạ sốt, giảm đau, chống oxy hóa, tác dụng tốt đối với tim mạch.

1. Tác dụng hạ sốt, giảm đau.

Tinh dầu Khương hoạt thí nghiệm trên chuột nhắt trắng gây sốt bằng men bia có tác dụng hạ sốt rõ rệt. Dịch tiêm chế từ Khương hoạt thí nghiệm trên thỏ gây sốt có tác dụng hạ sốt tương đương analgin. Tinh dầu Khương hoạt thí nghiệm trên chuột nhắt trắng gây quặn đau bằng acid acetic 0,5% tiêm xoang bụng có tác dụng làm giảm số lần quặn đau một cách có ý nghĩa.

2. Tác dụng chống loạn nhịp tim.

Dạng chiết nước từ Khương hoạt thí nghiệm trên chuột nhắt trắng gây loạn nhịp bằng aconitza có tác dụng kéo dài thời gian tiềm phục và rút ngắn thời gian nhịp tim bị rối loạn.

Thí nghiệm trên chuột cống trắng có tác dụng đối kháng với rung thất do calci clorid gây nên.

Thí nghiệm trên thỏ dịch chiết Khương hoạt bằng đường uống có tác dụng rút ngắn thời gian tim loạn nhịp do chloroform và adrenalin gây nên.

3. Tác dụng đối với thiếu máu cơ tim cấp tính.

Chế phẩm tinh dầu Khương hoạt cho thẳng vào dạ dày chuột cống trắng có tác dụng đối kháng với thiếu máu cơ tim cấp tính do chế phẩm thùy sau tuyến yên gây nên.

4. Tác dụng chống choáng.

Nước sắc Khương hoạt 50% dùng với liều 0,5ml cho bằng đường dạ dày, trong 12 ngày liên tục có tác dụng đối kháng với choáng do kích thích điện gây nên, làm giảm số lượng chuột xuất hiện choáng và giảm số lượng chuột chết do choáng gây nên. Dùng liều lớn một lần không thấy thể hiện tác dụng trên.

5. Tác dụng kháng khuẩn.

Thí nghiệm in vitro tinh dầu Khương hoạt có tác dụng ức chế với một số chủng vi khuẩn.

6. Tác dụng chống viêm, chống dị ứng.

Thí nghiệm trên chuột nhắt trắng, tinh dầu pha loãng, cho qua dạ dày có tác dụng giảm phù bàn chân chuột do carragenin và dextran gây nên. Thí nghiệm trên chuột nhắt trắng, tinh dầu Khương hoạt còn có tác dụng ức chế phản ứng quá mẫn muộn do 2,4 dinitrochlobenzen gây nên và làm giảm lượng vitamin C ở tuyến thượng thận.

Công dụng theo y học cổ truyền. Theo y học cổ truyền, khương hoạt là vị thuốc có,

Tính vị: cay, đắng, ấm . Qui kinh bàng quang, – thận .

Tác dụng: tán hàn khứ phong, thắng thấp chỉ thống.

Chỉ định:

Chứng cảm mạo phong hàn: đau đầu, đau mình mẩy, sợ lạnh, phát sốt không mồ hôi, cứng gáy, chân tay tê, thường dùng phối hợp với phòng phong, tế tân, thương truật, xuyên khung trong bài cửu vị khương hoạt thang.

Nếu thiên về hàn thấp, đau đầu, toàn thân nặng nề thường dùng phối hợp với độc hoạt, cảo bản, xuyên khung trong bài khương hoạt thắng thấp thang.

Chứng phong hàn thấp tý, đau nhức cổ lưng: khương hoạt cay tán trừ phong,vị đắng táo thấp, tính ấm tán hàn có thể trừ phong hàn thấp, thông lợi các khớp để giảm đau, tác dụng ưu tiên các khớp từ thắt lưng trở lên, thường dùng phối hợp với phòng phong, khương hoàng, đương qui trong bài quyên tý thang. 

Lưu ý.

khương hoạt vị nồng, không nên dùng nhiều vì dễ gây buồn nôn, tỳ vị hư nhược không nên uống. Thận trọng khi dùng trong huyết hư tý thống, âm hư đầu thống.

Người đau đầu, cơ thể đau do huyết hư, bệnh không phải do phong hàn thì không dùng.