Cam thảo

 Cam thảo là thực vật tự nhiên, là dược liệu thường gặp trong y học cổ truyền.

Bộ phận dùng: Rễ hay Thân rễ phơi hoặc sấy khô.

Trong thực tế, dược liệu này thường được dùng dưới 2 dạng phổ biến là:

Cam thảo sống (hay sinh thảo).

Chích thảo hay Cam thảo chích: Sau khi sấy khô cam thảo sống, đem tẩm mật (tỷ lệ 1kg cam thảo phiến sống trộn 200g mật ong, 200g nước sôi) rồi sao vàng cho thơm, tới khi không dính tay là đạt.

Thành phần hóa học của cam thảo.

một số hoạt chất nổi bật trong cam thảo gồm: Carbohydrate, tinh bột , glycyrrhizin, các Flavonoid. các chuyên gia đều đồng tình rằng glycyrrhizin đóng góp chủ yếu về vị ngọt của rễ. Đồng thời góp phần lớn vào các đặc tính chống oxy hóa, chống viêm và kháng khuẩn của dược liệu.

Tuy nhiên, glycyrrhizin cũng có liên quan đến nhiều tác dụng phụ của rễ cam thảo.

Tác dụng của cam thảo theo Y học hiện đại.

1. Giải độc

Theo sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” ghi nhận dược liệu có tác dụng giải độc đối với rất nhiều loại thuốc và độc tố:

Có thể kể đến như Cloralhydrat, Physostigmin, Acetylcholin, Pilocarpin…

Tác dụng ngăn chặn các hóa chất gây ung thư gan. Do đó có tác dụng bảo vệ gan, chống các loại thuốc hại gan như Carbon tetrachloride…

Ngoài ra, dù còn cần nghiên cứu thêm nhưng bước đầu nhận định rằng cam thảo có tiềm năng giải độc trước độc tố uốn ván.

2. Kháng khuẩn và kháng viêm.

Theo Trung dược học, trong thí nghiệm in vitro, cồn chiết xuất từ Cam thảo và acid glucuronic có khả năng ức chế một số nhóm vi khuẩn. Ví dụ như tụ cầu vàng, trực khuẩn lao, trực khuẩn Coli, Amip và Trichomonas…

Ngoài ra, trên mô hình gây phản ứng dị ứng cho chuột ghi nhận tác dụng kháng viêm và chống dị ứng của dược liệu là nhờ thành phần Glycirisin và Glucuronic acid. Theo đó, những chất này làm giảm tính thẩm thấu của mao mạch, kháng histamin và làm giảm tính phản ứng của tế bào đối với kích thích.

3. Cam thảo có thể tác dụng như corticoid.

Do trong cam thảo có acid glycyrhetic với cấu tạo gần như hormone cortisol nên được ghi nhận có tác dụng trên sự chuyển hóa điện giải, giữ natri và clorid, bài tiết kali, làm tăng huyết áp… có thể được ứng dụng trong điều trị bệnh Addison.

Ngược lại, một số ý kiến cho rằng, nếu sử dụng lâu dài các chiết xuất từ cam thảo với liều lượng lớn có thể dẫn đến tích tụ glycyrrhizin trong cơ thể. Khi nồng độ glycyrrhizin tăng cao đã được chứng minh là gây ra sự gia tăng bất thường hormone căng thẳng cortisol. Điều này sẽ có thể gây ra sự mất cân bằng chất điện giải hoặc các triệu chứng bất thường. Ví dụ như hạ Kali, tăng huyết áp, yếu cơ, rối loạn nhịp tim…

4. Lợi hô hấp

Hiệu quả của cam thảo nói chung và chích thảo nói riêng đối với rối loạn hô hấp được đánh giá cao. Theo đó, chúng có tác dụng chỉ khái (giảm ho) nhờ ảnh hưởng đến hệ thần kinh và hô hấp trong việc kích thích xuất tiết của hầu họng và khí quản, làm cho loãng đàm, hạn chế các cơn ho khó chịu.

Trong thực tế, do có vị ngọt dễ uống, chúng còn xuất hiện trong thành phần của kẹo ngậm, siro ho, thuốc viên chữa ho.

Một số Lợi ích tây y khác như:

Trấn tĩnh và điều chỉnh cân bằng hệ thần kinh trung ương.

Tăng bằng bài tiết mật và bảo vệ gan trong viêm gan mạn tính.

Chống co thắt đối với cơ trơn của ống tiêu hóa.

Tác dụng của cam thảo theo Y học cổ truyền. Theo y học cổ truyền, cam thảo là vị thuốc có,

Tính vị: Vị ngọt, tính ôn, quy 12 kinh.

Công dụng: Bổ Tỳ, nhuận Phế, giảm ho, ích khí, điều hòa vị thuốc.

Chủ trị: Tỳ Vị hư nhược, tiêu lỏng, thân thể mệt mỏi, yếu sức, ăn uống không ngon, phế hư sinh ho.

Lưu ý khi dùng chích thảo

Theo đông y, đối tượng đang bị Tỳ Vị thấp trệ, trong bụng đầy ứ, nôn ói, phù chướng nặng… không nên dùng.

Cam thảo kỵ Đại kích, Cam toại, Nguyên hoa, Hải tảo. Bởi theo Bản thảo kinh giải, các vị thuốc này khi dùng chung sẽ sinh ra phản ứng nguy hiểm, rủi ro cho sức khỏe.

Cam thảo ghét Viễn chí, kỵ thịt heo, không nên ăn chung với cá biển (theo Bản thảo kinh giải).

Một vài trường hợp cần thận trọng khi dùng sản phẩm được chiết xuất từ Cam thảo.

Người bị suy tim sung huyết, bệnh thận hoặc mức độ kali thấp, tăng huyết áp khó kiểm soát… được khuyến khích nên tránh hoàn toàn các sản phẩm cam thảo có chứa glycyrrhizin.

Do thiếu nghiên cứu, phụ nữ có thai, trẻ em, phụ nữ đang cho con bú cũng nên tránh các sản phẩm từ cam thảo. Thậm chí, có ý kiến cho rằng tiêu thụ nhiều cam thảo, đặc biệt là glycyrrhizin trong thời kỳ mang thai có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ của thai nhi.

Những đối tượng có cơ địa nhạy cảm cần tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng dược liệu.

Tương tác thuốc.

Dù không phải chống chỉ định nhưng cần được theo dõi chặt chẽ về tương tác thuốc, đặc biệt nếu dùng với liều lượng lớn và kéo dài.

Thuốc huyết áp: Dùng cam thảo có thể làm giảm tác dụng của thuốc huyết áp, do chúng có thể làm tăng huyết áp. 

Thuốc chống đông máu: dược liệu có thể làm giảm tác dụng của warfarin, làm tăng nguy cơ đông máu.

Thuốc lợi tiểu, đặc biệt là lợi tiểu quai: Dùng cam thảo và thuốc lợi tiểu quai cùng nhau có thể làm cho nồng độ kali giảm xuống quá thấp.