Bạch chỉ

 Dược liệu Bạch chỉ hay dùng là phần rễ của cây bạch chỉ.

Cây bạch chỉ ưa mọc bìa rừng, nơi có độ cao 500 đến 1000m so với mực nước biển, hoặc các vùng thung lũng, đồng cỏ, ven suối.

Trên thế giới, cây có nhiều ở các nước Nhật Bản, Triều Tiên, đông bắc Trung Quốc,…

Tại Việt Nam, cây được di thực và trồng tập trung ở các tỉnh Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hưng Yên.

Vào mùa thu, khi lá úa vàng, tiết trời khô ráo, người ta sẽ đào lấy rễ Bạch chỉ, bỏ thân và rễ con.

Khi hái về, nó sẽ được phân loại to nhỏ, sau đó rửa sạch, ngâm qua rồi ủ cho mềm, thái lát dày, phơi khô trong bóng râm hay sấy nhẹ đến khô.

Tác dụng dược lý của Bạch chỉ.

1. Tác dụng kháng khuẩn.

Thí nghiệm cho thấy, Bạch chỉ có  tác dụng kháng khuẩn đối với các loại Shigella và Salmonella, ức chế trực khuẩn ly, thương hàn, vi khuẩn Gram dương.

2. Tác dụng giảm đau.

Tiêm dung dịch Acid Acetic 6% vào xoang bụng chuột nhắt trắng, sau đó dùng dịch chiết Bạch chỉ thấy có tác dụng giảm đau rõ rệt. Ngoài ra nó còn làm giảm đau đầu do cảm cúm, đau

 

đầu sau sinh, đau lợi răng, đau thần kinh mặt .

3. Tác dụng chống viêm: 

gây viêm thực nghiệm trên chuột cống trắng, dùng Bạch chỉ với liều lượng 10g/kg có tác dụng chống viêm.

4. Tác dụng hưng phấn trung khu thần kinh:  

Angelicotoxin, một hoạt chất chiết từ Bạch chỉ, dùng với liều nhỏ, có tác dụng kích thích trung khu vận mạch, tủy sống, gây tăng huyết áp, mạch chậm, hô hấp hưng phấn, các phản xạ được tăng cường, ngoài ra việc kích thích tiết nước bọt. Dùng với liều quá lớn gây co giật và cuối cùng dẫn đến tê liệt.

Công dụng của Bạch chỉ theo Y học Cổ truyền. Theo y học cổ truyền, bạch chỉ là vị thuốc có,

Tính vị: cay, ấm. Qui kinh phế vị.

Tác dụng: giải biểu tán phong, chỉ thống, táo thấp chỉ đới, tiêu thũng bài nùng. 

Chỉ định.

Chứng ngoại cảm phong hàn, đau đầu, tắc mũi: thường dùng phối hợp với phòng phong, khương hoạt trong bài cửu vị khương hoạt thang.

Chứng dương minh gây đau đầu, đau răng, phong thấp tý thống: thường dùng phối hợp với kinh giới, phòng phong, xuyên khung như bài xuyên khung trà điều tán.

Nếu là ngoại cảm phong nhiệt, điều trị thường phối hợp với bạc hà, cúc hoa, mạn kinh tử.

Điều trị đau nhức răng do lạnh thường phối hợp với tế tân; do phong hoả thì phối hợp với thạch cao, hoàng liên.

Nếu do phong hàn thấp tý, đau lưng mỏi gối, điều trị thường dùng phối hợp với khương hoạt, độc hoạt, uy linh tiên. 

Chứng bạch đới; nếu là hàn thấp đới hạ dùng phối hợp với lộc giác, bào khương, bạch truật, sơn dược, long cốt trong bài bạch đới hoàn; nếu là thấp nhiệt đới hạ thì phối hợp với sa tiền tử, hoàng bá. 

Điều trị mụn nhọt giai đoạn đầu thường phối hợp với kim ngân hoa, đương qui, xuyên sơn giáp trong bài tiên phương hoạt mệnh ẩm.

Điều trị sưng đau tuyến vú thường dùng phối hợp với qua lâu, bối mẫu, bồ công anh .

Ngoài ra bạch chỉ còn có tác dụng giải độc rắn cắn, điều trị các bệnh ban chẩn ngoài da .

Chú ý: cấm dùng trong trường hợp âm hư huyết nhiệt .